EnglishNederlands
Integrale Veiligheidsanalyse Maastricht 2014—2017

Conclusies veilige woon- en leefomgeving

Maastricht is een ambitieuze stad met groeiambities, zowel in economische als demografische zin. Maastricht profileert zich als internationale universiteitsstad, maar ook als een stad van beleving en ontmoeting (een van de centrale thema’s in de nieuwe Omgevingsvisie Maastricht). Deze beleidsambities zijn goed om de aantrekkelijkheid en toekomstbestendigheid van de stad te vergroten. Maar ze hebben ook een keerzijde. Een grotere aantrekkelijkheid leidt in Maastricht ook tot een hogere diversiteit in de bevolkingssamenstelling met meer tijdelijke bewoners. En ook tot meer economische dynamiek, tot meer evenementen en meer mobiliteitsstromen. Daardoor wordt de stad ook aantrekkelijker voor criminele activiteiten.

Deze beleidsambities hebben daarom een groot effect op de veiligheid van Maastricht, zowel in de binnenstad als in de buurten. Het is daarom belangrijk om deze beleidsambities te vertalen naar de noodzakelijke (preventieve) veiligheidsmaatregelen. De binnenstad en de sociaal kwetsbare buurten verdienen daarbij extra aandacht.

In sociaal kwetsbare buurten wonen vaak de meest kwetsbare personen uit de samenleving door onder andere het aanbod aan goedkopere sociale huurwoningen. Het is in deze buurten waar vaak multiprobleemgezinnen, asielzoekers en mensen met een psychische aandoening (personen met verward gedrag) wonen. Niet alle buurten zijn echter voldoende in staat om de bijkomende problematiek van deze mensen op te vangen. Sociale cohesie en daarmee de sociale weerbaarheid komen extra onder druk te staan als daarnaast sprake is van een groot verloop van bewoners. De aanpak van overlast is gebaat bij een buurtbenadering waarbij de aanpak gebaseerd wordt op een gedegen integrale gebiedsscan.

De overlast van personen met verward gedrag vormt een belangrijk aandachtspunt in Maastricht. De stijging ervan is een landelijk fenomeen. Het komt onder andere door de afbouw van klinische zorg en de niet evenredige opbouw van passende ambulante zorg. Door de ernst en omvang van deze problematiek is het Veiligheidshuis bezig met de ontwikkeling van een sluitende aanpak. Speerpunt van de Veiligheidshuizen Zuid-Limburg is de inrichting van een centraal kennis-/informatieknooppunt onder regie van het Veiligheidshuis Westelijke Mijnstreek dat zich toespitst op de aanpak van mensen met verward gedrag. Dit kennis-/informatieknooppunt wordt ingezet voor de regio Parkstad, Maastricht-Heuvelland en Westelijke Mijnstreek. Het kennis- /informatieknooppunt gaat fungeren als rangeerplatform: op een centrale plek worden alle meldingen uit de 3 regio’s geregistreerd, breed verrijkt en geanalyseerd. Om zo de casuïstiek door te leiden naar de meest toegeruste (zorg)partner, wijkteam/gebiedsteam in aansluiting op de lokale structuur van de betreffende regio. In Zuid-Limburg werken gemeenten daarnaast samen met onder meer zorgaanbieders, welzijnswerk, GGD, Veiligheidshuizen, politie en justitie om een sluitende structuur in te richten voor deze doelgroep. Het

plan van aanpak (bestaande uit diverse projecten die op elkaar aansluiten) is momenteel in ontwikkeling en moet in het najaar 2018 ingevoerd worden. Het plan is in 3 grote lijnen op te delen. Ten eerste een lijn die zich richt op de leefbaarheid, inclusie en de zorg voor elkaar. De nadruk ligt hierbij op vroegsignalering en aandacht voor handelingsperspectief. Ten tweede het verbeteren van de zorginfrastructuur waar lacunes en knelpunten in de zorg, opvang en vervoer worden opgevuld. Ten derde de samenwerking tussen zorg en straf waar onder andere het informatieknooppunt Veiligheidshuizen onderdeel van uitmaakt om de afstemmingsprocessen tussen de diverse betrokkenen te optimaliseren.

Bij overlast buurtbewoners speelt geluidshinder een belangrijke rol. In een internationale (studenten)stad als Maastricht zorgen de vele verschillende nationaliteiten, culturen en leefpatronen soms voor overlast. De niet altijd harmonieuze co-existentie van oorspronkelijke Maastrichtenaren en nieuwe(re) inwoners waaronder studenten en vluchtelingen speelt een belangrijke rol in de sociale kwaliteit van de buurt. De onbekendheid met elkaar kan tot onbegrip en ervaring van overlast leiden. Diversiteit in de buurt kan door bewoners als positief ervaren worden, mits de sociale samenhang voldoende gewaarborgd wordt en er sprake is van consensus over de geldende normen en waarden. Een goede inrichting van de openbare (fysieke) ruimte kan daarbij ondersteunend zijn. Voor de buurt passende ontmoetingsplekken vormen een aanjager om bewoners bij elkaar te krijgen en zo de sociale cohesie in de buurt te bevorderen.

Vanuit het project Housing Maastricht (onderdeel van Wonen en Zorg) is het onderdeel Zachte landing in de wijk belangrijk bij plaatsing van bijvoorbeeld ex-daklozen of ex-cliënten vanuit de GGZ in een woning. Het doel is om deze mensen op een prettige manier voor zichzelf en voor de buurtbewoners een nieuwe start te laten maken in een eigen huis ergens in Maastricht.

Overlast multiprobleemgezinnen: uit de aard en inhoud van de aanmeldingen bij het Veiligheidshuis komt duidelijk naar voren dat de sociale problematiek de afgelopen jaren qua complexiteit verder toeneemt. Denk hierbij aan toename GGZ-problematiek, meer maatschappelijke teloorgang, toename uithuiszettingen en bijkomende huisvestingsproblematiek (bijvoorbeeld van moeilijk plaatsbaren, stagnatie in de doorstroom van maatschappelijke opvang) en toename van de complexiteit van de zorgkaart (toename verschillende zorgaanbieders). Verder investeren in optimalisatie van de afstemming en samenwerking van het Veiligheidshuis met het Sociaal Domein is essentieel. Denk aan een goede open verbinding met de lokale toegang en de Sociale Teams in Maastricht als voorliggend veld (gericht op preventie en voegsignalering), respectievelijk met de integrale gebiedsgerichte teams van Sociale Zaken Maastricht Heuvelland (operationeel vanaf 2019) en een sluitend escalatiemodel.

In bepaalde buurten is ook sprake van een intimidatieklimaat en doet zich het fenomeen van de onaantastbaren voor: er kan een zodanige pikorde in dergelijke buurten zijn dat bewoners niet of beperkt melding durven te doen van vormen van overlast (en geweld). Het negatieve effect van deze personen op de samenleving gaf aanleiding om binnen het Veiligheidshuis te beginnen met de onaantastbaren-aanpak. Inmiddels is deze aanpak ondergebracht bij de Top X-aanpak. De focus ligt daarbij op personen die de meeste overlast en het grootste gevoel van onveiligheid veroorzaken. De Top X-doelgroep vereist voortdurende aandacht en een lange en stevige samenwerking tussen justitie en zorgpartners onder regie van de gemeente.

Naast het verbeteren van de collectieve sociale weerbaarheid in de buurt is het voor de veiligheidsbeleving van belang om het slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit (High Impact Crimes, vermogenscriminaliteit en geweldsmisdrijven) te voorkomen. Deze vormen van criminaliteit worden vaak gepleegd door onder andere personen die vallen onder de Top X-aanpak. Omdat de pakkans hierbij laag is kan dit het best bereikt worden door het nemen van situationele criminaliteitspreventieve maatregelen (SCP). De maatregelen die in de afgelopen jaren zijn genomen om fietsendiefstal, zakkenrollerij en High Impact Crimes terug te dringen, lijken hun vruchten te hebben afgeworpen. Het is zaak om dit ook de komende periode voort te zetten.

Voertuigcriminaliteit (diefstal van voertuigen en diefstal uit/vanaf voertuigen) is een thema dat extra aandacht verdient omdat er een risico op toename bestaat. Voertuigen worden (op bestelling) gestolen of gebruikt voor het plegen van andere criminele activiteiten (ramkraak). Criminelen maken daarnaast gebruik van signalen die worden afgeven door technische apparaten in auto’s (bluetooth) om te bepalen waar de meeste buit (telefoons, tablets, laptops) te halen valt. Het voorgaande

veroorzaakt een trendmatige stijging in geregistreerde autodiefstallen en -kraak. Een meer structurele aanpak is daarom noodzakelijk.

Buurtoverlast en criminaliteit hebben een grote impact op de veiligheidsbeleving van buurtbewoners. Dat is de conclusie van een criminologisch onderzoek naar collectieve weerbaarheid, sociaal kapitaal en angst voor criminaliteit.8 Beleidsinitiatieven gericht op het verstevigen van de sociale cohesie en het sociaal vertrouwen in de buurt gaan enerzijds de negatieve gevolgen van economische achtergesteldheid tegen en vormen anderzijds een buffer tegen buurtoverlast en -criminaliteit. De verwachting is dat beleidsinspanningen pas hun vruchten afwerpen als ook de overlastproblematiek binnen de buurt kordaat wordt aangepakt. Deze aanpak leidt tot zichtbare verbeteringen, zowel op het vlak van angst voor criminaliteit als op dat van mijdgedrag en de risico-inschatting op toekomstig slachtofferschap.